Ram Katzir in Japan

Het is waarschijnlijk het meest ontwikkelde land dat Ram Katzir ooit heeft gezien. In Japan ontstaat ongrijpbare technologie, maar daarnaast heerst er ook een wijsheid en rust die haaks staat op alles wat met knopjes te maken heeft. Dat ongelooflijke contrast tussen extremen lijkt in Japan juist in harmonie te zijn. 'Ze hebben treinen die 320 kilometer per uur gaan, maar er zijn ook theerituelen van minstens 8 uur!'

Ram Katzir lacht hartelijk als ik zijn atelier binnenstap. Ik zal hem interviewen over de drie maanden dat hij in Japan werkte, de vragen heb ik al voorbereid in mijn tas, alles onder controle. Maar dan, als hij mijn hand heeft geschud zegt hij opeens: 'Wacht, ik ga een foto van je maken!' Ik blijf verbijsterd staan terwijl hij zijn camera erbij pakt, hij richt de lens op mijn schoenen en klikt een paar keer. 'Prachtig!' vindt hij. Na de foto's begint hij met vertellen en neemt me mee naar Japan. Mijn vragen komen het gehele interview niet aan bod. Ik begrijp het al, dit wordt een full quote artikel.

Japan

'Japan is altijd al heel dicht bij me geweest. Ik weet nog dat ik een jaar of vijf was, toen correspondeerde mijn opa in Esperanto met een vrouw uit Osaka. Op een gegeven moment had hij ook een foto van deze mevrouw in Kimono. Het was een prachtige foto. Bovendien ben ik altijd heel erg onder de indruk geweest van Japanse mythologieën en folklore. Ik had natuurlijk Superman en Batman, maar ben ook opgegroeid met beelden van samoerai-strijders en parelduiksters.

Wat mij nu fascineert aan de Japanse cultuur is de mate van contrast. Aan de ene kant zijn Japanners ontzettend verfijnd, beleefd en heel subtiel in hun omgang, maar er is ook een duistere kant in hun cultuur: denk bijvoorbeeld aan kamikaze of harakiri. O, en als Japanners gaan drinken, wordt het echt gruwelijk. Zo was ik met een conservatrice naar een karaokebar. Overdag was ze bescheiden en intens verlegen, maar 's nachts kwam er een beest naar buiten. Ze vertelde me opeens hele persoonlijke dingen. Ze was heel direct en heel open. Ik was echt geschokt, maar op een positieve manier. Want ik had er best moeite mee dat niemand echt zegt wat hij vindt.

Japanners zijn zo verfijnd in hun houding tegenover anderen. Het is heel mooi, maar ze kunnen geen ‘nee’ zeggen. Dat bedoel ik letterlijk, ze hebben gewoon geen woord voor 'nee'. Als ik een hele simpele vraag stel, bijvoorbeeld of ik met een creditcard kan betalen, en het is technisch onmogelijk, dan zegt de Japanner tegen mij: "Nou..." En wacht net zolang totdat ik begrijp dat het "nee" betekent. 'Hier, in Nederland, zegt iedereen gewoon "nee". Ook in de Joodse cultuur zegt iedereen altijd alles. In Israël, waar ik vandaan kom, geeft iedereen heel direct zijn mening, vooral als je het niet vraagt. De Israëlische cultuur is een soort extreme vorm van de Amerikaanse. Het is ook nog maar een jonge cultuur. Vooral ten opzichte van de eeuwenoude Japanse cultuur. Japan is waarschijnlijk het meest ontwikkelde land dat ik ooit heb gezien. Daarnaast heerst er ook een wijsheid en rust die daar haaks op lijken te staan. En dat is weer die tegenstelling waar ik het zojuist over had. Deze ongelooflijke contrasterende extremen lijken in Japan juist in harmonie met elkaar te zijn. Zo hebben ze treinen die 320 kilometer per uur gaan, maar daar tegenover zijn er theerituelen van minstens 8 uur! Dat is toch geweldig?'

Ik knik heftig en verbaas me over Japan in het enthousiasme van Ram Katzir.

'Ik ben van plan een project te maken met een theeceremonie in een Shinkansen, zo'n snelle kogeltrein. Dan heb je eigenlijk twee tijdsduidingen op dezelfde plek. Het is de relatie tussen snelheid en traagheid die mij interesseert. En juist de Japanners hebben een sublieme relatie met deze twee tegenpolen.'

Mori, Ame (Forest, Rain)

'Mijn werk gaat onder andere over tijd en het vangen ervan. De installatie die in Japan tot stand is gekomen probeert de tijd stil te zetten. Mori, Ame heet het werk van zwevende boomstokken in de lucht waarmee ik de tijd heb proberen te stoppen. De boomstokken hangen in een drijvende ruimte met een groot raam, die de architect Tadao Ando in stil water heeft gecreëerd. Als de bezoekers van het Aomori Contemporary Art Centre het gebouw naderen, maakt de weerspiegeling van de hangende boomstammen een tegengestelde beweging ten opzichte van de boomstammen in het bos. Daarmee heb ik een soort onderwereld en bovenwereld proberen te maken.

De rol die de toeschouwer speelt is erg belangrijk in mijn werk. Ik heb nog een installatie in Japan gemaakt die als tegenhanger functioneert van Mori, Ame. Het betreft een kantoor midden in de jungle (Office Space). Een kantoor met een bureau, een monitor, zelfs een printer, maar geen veilige muren. Het is de bedoeling dat je in dit wilde bos achter de computer gaat zitten. Je legt je hand op de muis en wordt geconfronteerd met hoe onnatuurlijk onze dagelijkse omgevingen eigenlijk zijn. Er zijn ook echte slangen en andere ondefinieerbare beesten die tussen de bladeren ritselen. Je voelt je als toeschouwer ongemakkelijk en vind je echte rust dus misschien wel tussen de grijze muren van je kantoor die hier ontbreken. Ook bij Mori, Ame maakt het publiek het werk af. Zo is jouw schaduw deel van het werk omdat hij samensmelt met de schaduwen van de boomstokken.'

Bardo

‘De grove boomstokken lijken allemaal in één richting naar beneden of juist naar boven te vallen, maar het is slechts de suggestie van beweging. Het blijft stil. Dit moment van de zwevende val heeft te maken met het overlijden van mijn vriend Yariv Alter. Ik had hem willen vangen op dit punt, voordat het te laat was. Yariv wilde altijd een boom zijn, daarom is Mori, Ame een hommage aan hem.

Het moment van zweven dat de boomstokken maken is gebaseerd op 'Bardo'. Het is een soort tussenfase van leven en dood, ook in het leven zelf. 'Bardo' is een facet van het boeddhisme. Een ander facet is de reïncarnatie, waarbinnen het idee van de dwalende geesten is ontstaan. Nadat iemand dood is gegaan, duurt het één jaar voordat de ziel een nieuwe gedaante krijgt. In die tijd is het belangrijk om ervoor te zorgen dat die ziel rust krijgt. Daarvoor bestaat de berg Oso-Rezan in de meest noordelijke punt van Aomori. Deze berg ontfermt zich over een uiterst zoute zee, een dode zee zou je kunnen zeggen, waar geesten hun rustplek kunnen vinden. Althans, dat geloven de Japanners. Overal waar je kijkt zijn kleine herdenkingsplaatsen opgericht door nabestaanden. Voor kinderen zijn er soms de meest bizarre herdenkingsvormen. Zo zag ik een Hello Kitty standbeeld van graniet. De kortstondige rage van een cartoonachtig personage uitgebeeld in graniet in combinatie met de steensoort die geassocieerd wordt met de dood vanwege zijn eeuwigdurende karakter. De bizarre Japanse tegenstelling komt ook hier weer terug. Lief en luguber tegelijk, met de korte tijd van de rage ten opzichte van het eeuwige graniet. Het had zo mijn werk kunnen zijn.’ Mijn koffie staat koud op de tafel. Verbijsterd over alles wat hij me zojuist heeft verteld staar ik hem aan. Middels zijn verhaal heb ik een kleine reis door Japan gemaakt, het Japan van Ram Katzir. Als ik naar mijn voeten kijk, met de schoenen eraan die hij fotografeerde en daarmee mijn zenuwen wegflitste, besef ik dat ik weer ben geland in Amsterdam, in het atelier van een meer dan bijzondere man.

Ram Katzir verbleef in Japan door bemiddeling van Trans Artists

Find us on:

© 2005 - 2010
TransArtists
legal note